Content Delivery Network — bu raqamli kontentni foydalanuvchilarga imkon qadar tez va ishonchli yetkazib beradigan, taqsimlangan serverlar tarmog‘idir. Kontent — bu nafaqat matn va tasvirlar, balki video, skriptlar, stillar, hujjatlar, arxivlardir. Boshqacha aytganda, CDN — bu saytni yuklashni tezlashtirish texnologiyasi, ayniqsa yuqori yuklamalar va geografik jihatdan tarqoq auditoriya sharoitida.

Zamonaviy foydalanuvchi kutishga tayyor emas. Agar sayt 3 soniyadan ko‘proq yuklansa — foydalanuvchilarning 40% uni tark etadi. Sekin resurs savdolar, obro‘ va SEO ga zarba beradi. CDN-tarmoqlari bu muammolarni hal qiladi.

CDN tashqi xizmat sifatida IT-infratuzilmasiga o‘rnatiladi va quyidagi vazifalarni hal qiladi:

• saytni yuklash vaqtini qisqartiradi;
• hostingdagi yuklamani kamaytiradi;
• nosozlikka bardoshlilikni oshiradi;
• trafik keskin oshganda barqaror ishlashni ta’minlaydi;
• DDoS-hujumlaridan himoya qiladi.

CDN-server qanday ishlaydi

Odatda sayt bitta serverda (o‘sha mamlakatda yoki xorijda) joylashtiriladi. Har bir so‘rovda foydalanuvchilar, hatto boshqa mintaqalardan bo‘lsa ham, kontentni shu serverdan tortadi. Bu yuklashni sekinlashtiradi, ayniqsa trafik mobil qurilmalardan yoki boshqa mamlakatdan kelsa.

Sayt uchun CDN bu vazifani boshqacha hal qiladi:

• Sayt tarkibi (rasmlar, video, stillar, skriptlar) butun dunyo bo‘ylab CDN-serverlarida keshlashtiriladi.
• Foydalanuvchi murojaat qilganda ma’lumotlarni asosiy serverdan emas, balki eng yaqin CDN-tugunidan oladi.
• Sahifani yuklash bir necha barobar tezlashadi.

Biznesning qanday vazifalarini CDN tarmog‘i hal qiladi

Sayt ishini tezlashtirish

Sayt qanchalik tez bo‘lsa — konversiya shunchalik yuqori, foydalanuvchi sahifada shunchalik uzoq qoladi, qidiruvdagi o‘rinlari shunchalik yuqori bo‘ladi.

Hosting xarajatlarini optimallashtirish

CDN-xizmati asosiy serverni yengillashtiradi, yuklamani kamaytiradi va kengaytirishda tejamkorlik qilish imkonini beradi.

Yuqori yuklamalarni qo‘llab-quvvatlash

Promo-aksiyalar, marketing kampaniyalari, OAVdagi nashrlar — CDN eng yuqori trafikni "yiqilishlarsiz" yengib o‘tadi.

Xavfsizlik va nosozlikka bardoshlilik

CDN-provayderlari zararli trafikni filtrlash, DDoS dan himoya qilish, serverlar o‘rtasida avtomatik almashishni ta’minlaydi.

Multimediani qulay yetkazib berish

Video, grafika, katta fayllar — CDN ularni kechikishlar va buferizatsiyasiz foydalanishga imkon beradi.

CDN qayerda qo‘llaniladi

Texnologiyani qo‘llashning mumkin bo‘lgan variantlari:

• Internet-do‘konlar: mahsulot kartochkalari, filtrlar, tasvirlarni tezlashtirish.
• OAV va bloglar: yangiliklar, fotosuratlar va videolarni tez yuklash.
• Xizmatlar va SaaS: bir vaqtning o‘zida ko‘p foydalanuvchilar bo‘lganda barqarorlik.
• Moliya sektori: xavfsizlik va interfeys tezligini oshirish.
• Korporativ saytlar: imidj resursining mavjudligi va barqarorligi.

Mahalliy provayderlar va lokal yechimlar

Rossiya va O‘zbekiston hududida ma’lumotlarning suvereniteti va javob tezligiga bo‘lgan talablar ortib borayotgan sharoitda mahalliy CDN-provayderlari tobora ko‘proq tanlanmoqda. Bunday yechimlar qonunchilik talablariga javob beradi, O‘zbekistondagi ma’lumotlar markazlari orqali ishlaydi, yuqori unumdorlik va SLA ni ta’minlaydi.

Mashhur CDN-xizmatlari yirik telekomlar va ma’lumotlar markazlari ekotizimining bir qismidir. Ular CDN-xotiralari, analitika, kesh-nazorati, API va HTTP/2, TLS 1.3 hamda boshqa protokollarni qo‘llab-quvvatlashni o‘z ichiga oladi.

Saytga CDN ni qanday ulash mumkin

Ulanish algoritmi:

1. Geografiya, trafik hajmi, kontent formati va xavfsizlik talablarini hisobga olgan holda CDN provayderini tanlash.
2. Yetkazib berish zonasini sozlash (domen, keshlash qoidalari, TTL).
3. Sayt bilan integratsiya qilish: DNS-yozuvlarni o‘zgartirish yoki CMS ga ulash orqali.
4. Sinovdan o‘tkazish — tezlik, javob, barqarorlik o‘lchovlari.

CDN texnologiyasi onlayn faoliyat yuritayotgan kompaniyalar uchun standartga aylanib bormoqda. Siz tovar sotasizmi, xizmatlar ko‘rsatasizmi yoki kontent nashr etasizmi, kontent yetkazib berish tarmog‘i biznesni tezroq, bardoshliroq va ishonchliroq qilishga yordam beradi.